Co to jest uzależnienie?

W organizmie każdego człowieka istnieje system anatomiczno - czynnościowy, który nakazuje nam zachowywać się w szczególny sposób w przypadku głodu, odczucia pragnienia, w stanie agresji lub gdy pojawia się aktywność seksualna. Ten system nazywa się układem nagrody. Powoduje on odczuwanie zadowolenia ze spożycia pokarmu czy przyjęcia płynu, kiedy odczuwa się pragnienie. Są to odruchy pierwotne, zwierzęce, wynikające np. w przypadku odczuwania głodu m.in. ze spadku stężenia glukozy we krwi, co nakazuje znalezienie pokarmu, aby po zdobyciu go móc odczuwać przyjemność. Odczuwanie takiej nagrody jest prawidłowe, dopóki nie zadziała czynnik uszkadzający. Może nim spożywanie  alkoholu, przyjmowanie narkotyków, nadmierna agresja czy niektóre choroby związane z zaburzonym zachowaniem.

Uzależnienie występuje wtedy, kiedy człowiek traci kontrolę nad przyjmowaną substancją i dochodzi do przymusu jej zażywania. Wraz z rozwojem uzależnienia rozwija się zespół odstawienny, czyli głód narkotyczny, który powoduje, że człowiek musi stale zażywać pewne substancje, gdyż w przeciwnym razie będzie odczuwać objawy ich niedoboru lub braku. Głód narkotyczny może nawet zmuszać człowieka do popełniania przestępstw i wykroczeń, gdyż uzależniona osoba nie jest wstanie zaprzestać przyjmowania kolejnych dawek uzależniającego środka. Mechanizm ten dotyczy wszystkich środków uzależniających – nie ma znaczenia, czy jest to heroina, kokaina, haszysz czy marihuana, amfetamina, LSD, czy alkohol. Znaczenie ma natomiast nieuchronność następstw związanych z przyjmowaniem tych substancji przez długi czas. 

Naukowa definicja uzależnienia wg specjalnej międzynarodowej klasyfikacji chorób (ICD-10) brzmi: „Uzależnieniem nazywamy kompleks zjawisk fizjologicznych, behawioralnych i poznawczych, wśród których przyjmowanie substancji lub grupy substancji dominuje nad innymi zachowaniami, które miały poprzednio dla pacjenta większą wartość”.
Aby potwierdzić uzależnienie, konieczne jest wystąpienie co najmniej trzech z sześciu objawów:

1. Bardzo silna chęć przyjmowania substancji lub uczucie konieczności jej przyjmowania. Człowiek musi przyjąć jakąś substancję psychoaktywną, żeby nie czuć się „źle” – oznacza to odczuwanie braku danego środka.
   
2. Brak kontroli nad chęcią ponownego przyjęcia danego środka i nad jego ilością. Każda osoba, która zaczęła regularnie przyjmować środek odurzający będzie powtarzała tę czynność, co doprowadzi do  tzw. „ciągu”, czyli konieczności poszukiwania narkotyku.
   
3. Tzw. zespół abstynencyjny, czyli objawy odstawienia środka odurzającego. W zależności od rodzaju danego środka mogą rozwinąć się objawy wynikające z odstawienia narkotyku, których odczuwanie może czasami być dla chorego bardzo przykre. 
   
4. Powstawanie tolerancji, czyli konieczności przyjmowania coraz większych dawek danego środka dla wywołania przyjemności.
5. Dana osoba nie interesuje się innymi przyjemnościami – dąży do przyjęcia upragnionej substancji – chce tylko spożywać alkohol lub przyjmować narkotyki. Jej przyjaciółmi stają się tylko osoby uzależnione.
   
6. Osoba przyjmująca środki uzależniające wie, że one szkodzą. Pomimo to, pije lub bierze narkotyki. Robi sobie z tego powodu wyrzuty, które jednak nie mają wpływu na zmianę jej postępowania.