1. Przygotuj dokumenty dotyczące choroby.

Na samym początku starań o rentę lekarz, pod którego opieką jesteś, wypełnia specjalny formularz, w którym wpisuje informacje o twoim zdrowiu. Dołącza dokumentację medyczną przedstawiając historię choroby, przebyte leczenie, wszystkie zabiegi i operacje czy pobyty w sanatoriach. Potrzebne są też dane (nazwa i adres) zakładu opieki zdrowotnej (przychodni, szpitala), w którym się leczyłaś/ leczyłeś.

2. Zbierz dokumenty o zatrudnieniu.

Potrzebna jest ci także dokumentacja o przebiegu życia zawodowego, z której będzie wynikało, jak długo byłaś/ byłeś osobą ubezpieczoną w ZUS. Zacznij od ostatnich lat nauki: przyda się dyplom ukończenia szkół lub studiów, następnie wszystkie świadectwa pracy, a jeśli ich nie masz - inne dokumenty, które będą świadczyły o tym, gdzie, kiedy i jak długo pracowałaś/ pracowałeś (np. wpisy w legitymacji ubezpieczeniowej, w dowodzie osobistym). Potrzebne są także dokumenty potwierdzające wysokość zarobków (np. druki ZUS Rp-7 wystawione przez pracodawcę, legitymacja ubezpieczeniowa zawierająca wpisy o zarobkach, zaświadczenia wystawione przez archiwa przechowujące dokumentację pracowniczą). Pamiętaj – jeżeli nie dostarczysz dokumentów potwierdzających zarobki, renta będzie bardzo niska.

Do wniosku o przyznanie renty dołącz:

- zaświadczenie o stanie zdrowia wydane przez lekarza prowadzącego leczenie;

- dokumentację medyczną potwierdzającą leczenie (wyniki badań, karty wypisu ze szpitala itp.);

- wywiad zawodowy, czyli ankietę wypełnioną przez pracodawcę;

- kwestionariusz dotyczący okresów składkowych i nie składkowych (druk ZUS Rp-6);

- dokumenty potwierdzające okresy składkowe (lata aktywności zawodowej, takie jak praca na etacie, prowadzenie działalności gospodarczej) i nie składkowe (np. studia, urlop wychowawczy) – mogą to być np. świadectwa pracy otrzymane od pracodawcy, legitymacja ubezpieczeniowa z wpisami;

- zaświadczenie pracodawcy o wysokości wynagrodzenia (z 10 kolejnych lub 20 wybranych lat, na formularzu ZUS Rp-7, który dostaniesz od pracodawcy) bądź legitymację ubezpieczeniową zawierającą stosowne wpisy, a gdy pracodawca nie istnieje – kopie dokumentacji płacowej sporządzone przez archiwum;

- kartę wypadku, jeśli zgłaszasz wniosek o rentę z tytułu niezdolności do pracy, w drodze do pracy lub z pracy.

Starając się o rentę, musisz wykazać się odpowiednio długim stażem pracy. Wymagany staż uzależniony jest od wieku, w którym powstała niezdolność do pracy, i wynosi;

1 rok – jeśli niezdolna/ niezdolny do pracy stałaś/ stałeś się przed ukończeniem 20 roku życia;

2 lata – w wieku od 20 do 22 lat;

3 lata – w wieku od 22 do 25 lat;

4 lata – w wieku od 25 do 30 lat;

5 lat – w wieku ponad 30 lat.

W ostatnim przypadku, gdy wymagany staż pracy wynosi pięć lat, ważne jest by mieścił się on w ciągu ostatnich 10 lat przed złożeniem wniosku o rentę albo przed powstaniem niezdolności do pracy.

UWAGA! Jeżeli dokumenty potwierdzające staż i wysokość wynagrodzenia sprzed 31.12.1998 r. złożysz razem z wnioskiem o wyliczenie kapitału początkowego, nie dołączaj tych dokumentów do wniosku o rentę. Wystarczy że podasz że dokumenty te zostały złożone z wnioskiem o kapitał początkowy i numer sprawy.

3. Złóż dokumenty w oddziale ZUS

Dokumentację medyczną i pracowniczą oraz wypełniony wniosek o przyznanie renty, złóż we właściwym dla miejsca zamieszkania oddziale ZUS. Z ewentualnymi pytaniami, jeśli ci wygodniej, możesz zwrócić się także do osób pracujących w ZUS.

4. Czekaj na wezwanie lekarz orzecznika

Poczekaj na wezwanie na badanie przez lekarza orzecznika ZUS. On uzna, czy jesteś osobą niezdolną do pracy, czy masz szanse na odzyskanie zdrowia i dalszą pracę. Może też stwierdzić, że możesz pracować po przekwalifikowaniu. Jego orzeczenie jest podstawą dla ZUS do przyznania lub nie przyznania renty.

5. Odwołuj się, jeżeli nie zgadzasz się z decyzją.

Jeśli orzeczenie lekarza ZUS będzie dla ciebie niekorzystne i nie zgadzasz się z nim, masz prawo złożyć sprzeciw. Odwołanie kierujesz do komisji lekarskiej ZUS. Pismo składasz w oddziale ZUS właściwym dla twojego miejsca zamieszkania. Musisz to zrobić w ciągu 14 dni od daty otrzymania lekarskiego orzeczenia. Pismo złożone po tym terminie nie będzie uwzględnione. W uzasadnionych przypadkach, jeśli np. w tym czasie będziesz w szpitalu i nie masz możliwości złożenia odwołania, możesz starać się o wyznaczenie innego terminu – wyjaśnij pisemnie, dlaczego złożenie odwołanie nie było możliwe w czasie 14 dni i poproś o złożenie sprzeciwu w terminie późniejszym.

6. Staw się przed komisją lekarską

Gdy komisja lekarska uzna twój sprzeciw za uzasadniony, może wezwać cię na badania komisyjne. Jeśli jednak dołączona dokumentacja będzie wystarczająca do oceny twojego zdrowia, obędzie się bez tego. Jeśli stan twojego zdrowia, potwierdzony zaświadczeniem lekarskim, uniemożliwia osobiste stawienie się przed komisją, badanie może zostać przeprowadzone – za twoją zgodą – w domu. Jeżeli jednak nie stawisz się w wyznaczonym terminie, nie poddasz się obserwacji lub nie zgodzisz się na badanie w domu bez ważnej i usprawiedliwionej przyczyny, komisja nie będzie zajmować się twoją sprawą.

7. Proś centralę ZUS o kontrolę orzeczenia

Jeśli wszystkie kroki zawiodą, możesz zwrócić się do prezesa ZUS o skontrolowanie orzeczenia o niezdolności do pracy. Nie istnieje żaden wzór takiego pisma, napisz w nim, że zwracasz się, z prośbą o skontrolowanie orzeczenia, podając swoje racje. Masz na to 30 dni od otrzymania orzeczenia. Pismo wyślij na adres: Zakład Ubezpieczeń Społecznych, ul. Szamocka 3-5, 01-748 Warszawa.

8. Jeżeli dalej się nie zgadzasz, idź do sądu

Jeśli to nie pomoże, ostateczną instancją jest sąd pracy i ubezpieczeń społecznych. Odwołanie od decyzji w sprawie renty składasz za pośrednictwem jednostki ZUS, która wydała zaskarżaną decyzję, w ciągu miesiąca od dnia jej doręczenia.