Artykuł 7 ustawy określa grupę osób i rodzin, którym może być udzielna pomoc z powodu: ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony ofiar handlu ludźmi, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo/ wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, brak umiejętności przystosowania do życia młodzieży opuszczającej całodobowe placówki opiekuńczo – wychowawcze, trudności w integracji cudzoziemców, którzy uzyskali na terenie Rzeczpospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, trudności w przystosowaniu do życia po opuszczeniu zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego lub sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej. Artykuł 8 ustawy określa z kolei, jakie warunki musi spełnić osoba zgłaszająca się do pomocy społecznej. Pierwszym z tych warunków jest kryterium dochodowe, które wynosi dla osoby samotnie gospodarującej 461 zł, a w rodzinie wynosi ono 316 zł na osobę. Kryteria dochodowe są weryfikowane co trzy lata. Podstawą do przyznania świadczenia jest zgłoszenie się zainteresowanej osoby do właściwego ze względu na miejsce zamieszkania ośrodka pomocy społecznej (pomoc jest udzielana w miejscu stałego pobytu - nie musi to być miejsce zameldowania). Osoby bezdomne mogą zgłaszać się do placówek na terenie gminy, w której przebywają, ale muszą posiadać miejsce pobytu na terenie danej gminy - noclegownia, w której przebywa się tylko kilka godzin na dobę, nie jest miejscem pobytu, ale schronisko dla bezdomnych zapewniające stały pobyt jest takim miejscem. Pracownik socjalny przeprowadza wywiad środowiskowy u zainteresowanej osoby (wzór wywiadu jest częścią obowiązującej ustawy), wywiad musi zostać także przeprowadzony u rodziny – lub osób zobowiązanych do alimentacji. Wywiad środowiskowy musi być aktualizowany co 6 miesięcy. W przypadku, gdy zgłaszająca się osoba spełnia kryteria korzystania z pomocy społecznej, przyznawane jest świadczenie. Zasiłki stałe przysługują osobą niezdolnym do podjęcia pracy (posiadającym aktualne orzeczenia o stopniu niepełnosprawności i nieposiadającym uprawnień do innych świadczeń przysługujących osobom niepełnosprawnym). Z kolei zasiłki celowe przysługują na zaspokojenie szczególnych potrzeb np. dofinansowanie zakupu leków (udokumentowane fakturami), zakup opału, dożywianie, zakup odzieży zimowej i inne potrzeby. Pomoc taka jest udzielana na wniosek zainteresowanej osoby. Pomoc w formie rzeczowej jest udzielana z zasobów własnych gminy i na zasadach określonych przez gminę według jej możliwości i posiadanych środków. Pomoc rzeczowa często jest udzielana również przez organizacje pozarządowe - one same określają zasady korzystania z organizowanej przez nie pomocy; zwykle programy adresowane są do określonej grupy odbiorców. Lokale socjalne nie są przydzielane przez ośrodki pomocy społecznej, ale przez samorząd lokalny. Niestety istnieje wiele gmin i miast, które nie dysponują tego typu lokalami. Prawo do otrzymania lokalu socjalnego określają odrębne przepisy – podstawowymi kryteriami są metraż i ilość osób zameldowanych na terenie zajmowanego lokalu, długość potwierdzonego przebywania na terenie danej gminy, miasta, oraz uprawnienia do uzyskania tego typu lokalu, posiadane dochody, sytuacja zdrowotna, itp.

Renty socjalne i rodzinne to świadczenia wypłacane przez ZUS. Renta rodzinna to świadczenie, które przysługuje po zmarłym rodzicu w przypadku, gdy dziecko straciło zdolność do podjęcia pracy w trakcie nauki lub przed pełnoletniością (przed 18 rokiem życia) i nie uzyskało prawa do własnego świadczenia (konieczne jest przedstawienie dokumentacji medyczna na podstawie, której lekarz orzecznik ZUS może wydać takie orzeczenie). Bardzo trudne jest uzyskanie orzeczenia wstecznego np. kilka lub kilkanaście lat wstecz. Renta socjalna przysługuje osobom, które utraciły zdolność do podjęcia pracy w okresie nauki w szkole wyższej lub średniej, w trakcie nauki na wyższej uczelni lub studiów doktoranckich lub są całkowicie niezdolne do samodzielnej egzystencji (w tym przypadku konieczne jest wydanie orzeczenia lekarza orzecznika ZUS na podstawie dokumentacji medycznej). Od każdej decyzji służy osobie zainteresowanej odwołanie – wszystkie decyzje ZUS i pomocy społecznej zawierają szczegółowe informacje na temat zasady i trybu, oraz terminu i miejsca składania odwołania od otrzymanej decyzji. Większość wzorów dokumentów jest także udostępniona do pobrania na stronach internetowych danych instytucji lub można je otrzymac w ich siedzibie.