Kilkakrotne przyłapanie pacjenta na dobieraniu innych niedozwolonych substancji skutkuje wyrzuceniem z leczenia, a osoba taka oczywiście wraca ‘na ulicę’. Wyjściem dla niej w wielu innych krajach naszego kontynentu jest niskoprogowy punkt dystrybucji metadonu, gdzie zasady są bardziej liberalne. Tam klient, otrzymuje lek tylko po to by mógł uniknąć głodu narkotykowego. Takie zróżnicowanie substytucji, od programów rygorystycznych po liberalne, jest słuszne i bardzo potrzebne. Doświadczenia szwajcarskie pokazują dodatkowo, że podając niektórym uzależnionym zamiast popularnych leków substytucyjnych, czystą heroinę można osiągać niektóre cele wyskoprogowego programu. „Zokl 2”, program heroinowy w Zurychu, odnosi sukces obejmując opieką klientów o bardzo długim stażu przyjmowania opiatów, pacjentów, którzy źle funkcjonują w obowiązujących formach substytucji.

Strategia przyjęta w tym programie jest następująca:

- Po pierwsze chcemy naszych klientów najzwyczajniej w świecie utrzymać przy życiu - tłumaczy dr Kormann, kierujący prgoramem. Badania mówią jasno: jeśli osób uzależnionych od heroiny się nie leczy, po 20 latach jej przyjmowania nie żyje połowa z nich. Jeśli natomiast dostają metadon, a część heroinę, umiera 15 proc.

- Po drugie chcemy uniknąć dodatkowych problemów zdrowotnych, wychodząc z założenia, że uzależnienie od heroiny to już wystarczający kłopot. Staramy się więc, by narkomani nie zakażali się wirusem hiv czy wirusem zapalenia wątroby HCV.

- Po trzecie zabiegamy o jakość ich życia. Pomagamy w znalezieniu pracy, w lepszej integracji w środowisku, rodzinie. Aż 80 proc. klientów ma problemy psychologiczne, cierpi na depresję, bezsenność. Jeśli narkomani ćpają na własną rękę, trudno im pomóc. Gdy przychodzą do nas, można im po dać np. środki antydepresyjne. I wreszcie cel czwarty, stosunkowo mało realny w ich sytuacji - abstynencja.

- Godzimy się, by wiedli możliwie jak najlepsze życie nie nastawając na to, że całkowicie wyciągną się z ćpania. Jeśli się komuś uda, to fantastycznie, ale nienajgorsze życie na heroinie, to też sukces - mówi Kormann. (Sławomir Zagórski, Szwajcarska heroina, Gazeta Wyborcza, 25-07-2009).

Na podobnych założeniach programowych opierają się substytucyjne projekty redukcji szkód, oferujące morfinę o przedłużonym działaniu. Morfina, która podobnie jak heroina czy kompot działa ok. czterech godzin, jest tradycyjnie używana jako lek przeciwbólowy, stosowany np. przy silnych bólach pooperacyjnych, nowotworowych, kostnych. Ma działanie ma euforyzujące, znacznie atrakcyjniejsze dla przyjmujących ją osób niż metadon czy buprenorfina.

Do celów substytucji stosuje się jedynie morfinę o przedłużonym działaniu, tabletki które po połknięciu są wchłaniane przez organizm przez wiele godzin. Morfina w tej postaci działa nawet do 24 godzin.