Istnieje znacząca liczb dowodów na to że, dostęp przez uzależnione osoby do czystego sprzętu iniekcyjnego ma wpływ na zmniejszenie liczby nowych zakażeń hiv i innych infekcji. Działania środowiskowe na tzw. bajzlu (w miejscu gromadzenia się osób uzależnionych od narkotyków) umożliwiają kontakt z osobami, które nie docierają do serwisów pomocowych, czasami niewiele wiedzą o różnych możliwych, łatwo dostępnych formach leczenia. Celem programów wymiany igieł i strzykawek jest zachęcenie jak największej liczby osób do korzystania z możliwości wymiany igieł i strzykawek, a nie by jak najwięcej osób zachęcić do terapii. By taka profilaktyka była skuteczna, klientce/ klientowi zapewnia się szybki, anonimowy i bezproblemowy kontakt z osobami zajmującymi się dystrybucją sprzętu do wymiany. Klientki i klienci zawsze mogą wypowiedzieć swoje oczekiwania i zostać wysłuchanym, nie mogą natomiast być w nienaturalny sposób zachęcane do podjęcia terapii, bo może to wpłynąć na ograniczanie w przyszłości kontaktu z programem lub zaprzestanie korzystania z niego. W przypadku gdy docieranie do klientek i klientów jest trudne: tzw. ‘bajzel’ nie istnieje z powodu ostrego prawa narkotykowego czy aktywności policji, stosuje się wymianę przez pośrednictwo innych klientów.

Pogramy wymiany zajmują się zbieraniem używanego sprzętu iniekcyjnego do specjalnych pojemników, które razem z zawartością są utylizowane. Niekiedy liczba wydanego sprzętu jest uzależniona od liczby oddanych, użytych igieł i strzykawek. Niestety w Polsce częściowo zrezygnowano z tej praktyki, ponieważ klienci z obawy przed policją, najczęściej pozbywają się strzykawek zaraz po użyciu. Tu ważna jest edukacja, instruowanie o zabezpieczeniu skażonych igieł przed pozbyciem się ich. Edukacja dotycząca bezpieczniejszych metod używania narkotyków, dystrybucja prezerwatyw czy środków opatrunkowych stanowią dodatkowe elementy składowe programu. Bardzo ważna jest edukacja policji i społeczeństwa na temat celów programu, by rozwiać istniejące zazwyczaj wątpliwości.